Identitetsgransking

Føremålet er å prøva om identitetsbruk svarar til det konkrete mennesket, den aktuelle rolla, den dokumenterte handlinga og den avgrensa saka. Granskinga kan brukast på sjølvskildring, ekstern kategorisering, institusjonell registrering, gruppeidentitet, profesjonell rolle, politisk eller kulturell tilhøyrsle og andre identitetsrammer.

Granskinga rettar seg mot relasjonar og bruksmåtar, ikkje mot identitetar som essensielt gode eller dårlege. Ho skal ikkje avgjera kva eit menneske 'eigentleg er' utover det som kan dokumenterast i saka, og ho skal ikkje byggja fangst inn i mandatet.

Identitetsgransking vert upresis dersom person, sjølv, identitet, rolle, kategori og handling vert brukte om kvarandre. Skilja nedanfor er analytiske hjelpemiddel og skal ikkje gjerast til påstandar om skjulte metafysiske delar av mennesket.

Eit menneske kan ha fleire identitetar og roller, endra sjølvskildring, motstridande tilskrivingar eller avstand mellom kategori og handling. Granskinga skal synleggjera desse relasjonane framfor å tvinga dei inn i éi total forklaring.

Mandatet skal peika ut den konkrete identitetsrelasjonen som skal prøvast. Det er ikkje tilstrekkeleg å skriva at ein skal 'granska identitet' eller 'avdekkja identitetsfangst'.

Eit forsvarleg mandat gjer synleg kven som nyttar identiteten, kven han vert lagd på, kva situasjon han verkar i, kva avgjerder eller handlingar han påverkar, og kva tidsrom granskinga gjeld.

Spørsmåla skal nyttast til å opna undersøkinga, ikkje som ei sjekkliste der kvart ja-svar tel som fangst. Svar skal knytast til konkrete kjelder, handlingar og konsekvensar.

Identitetsgransking kan få store personlege og sosiale konsekvensar. Ho krev difor streng skiljing mellom direkte dokumentasjon, tolking av mønster, tredjepartspåstandar og granskarens eigne føresetnader.

Sjølvskildring er relevant kjelde til korleis ein person forstår seg sjølv, men er ikkje automatisk full dokumentasjon av årsak, konsekvens eller alle sider ved personen. Ekstern klassifikasjon er relevant kjelde til korleis andre behandlar personen, men er ikkje automatisk sann skildring av personen.

• Før ordrette eller presist samanfatta identitetsuttrykk med kjelde, dato og samanheng.
• Skil sjølvskildring frå ekstern tilskriving og administrativ registrering.
• Dokumenter konkrete handlingar, avgjerder og konsekvensar som vert kopla til identiteten.
• Registrer relevante motdøme, endringar over tid og situasjonar der identiteten ikkje forklarer handlinga.
• Gje den granska parten høve til å korrigera faktiske feil og leggja fram alternative forklaringar.
• Merk kva som ikkje kan dokumenterast, og hald uvisse open.

Identitetsfangst er ikkje eit anna namn på sterk identitet, gruppetilhøyrsle, stoltheit, rollemedvit eller usemje. Risikobiletet vert relevant når identitetsramma byrjar å få styrande prioritet over personen, den konkrete handlinga eller relevant korrigering.

Eit F6-funn kan førast når fleire konkrete indikasjonar peikar i denne retninga, men avgjerande vilkår for F7 enno ikkje er dokumenterte. Eit F7-funn krev dokumentasjon av heile relasjonen mellom identitetsramma, det ho erstattar, styringa, motstanden mot korrigering og konsekvensen.

Identitetsgransking nyttar dei felles funnkategoriane F1–F7. Funnet skal seia kva identitetsbruk som er vurdert, i kva omfang, på kva grunnlag og med kva uvisse.

Funn om identitetsbruk skal ikkje formulerast som total dom over personen. Det er skilnad på å dokumentera at ei bestemt identitetsramme styrer ei avgjerd og å hevda at mennesket 'er fanga' i alle samanhengar.

Korrigering skal svara til det avgrensa funnet. Føremålet er ikkje å utsletta identitet, tvinga fram ei bestemt sjølvskildring eller gjera nøytralitet til eit absolutt krav.

Ei forsvarleg korrigering gjenopprettar skiljet mellom person, identitet, rolle, handling og dokumentasjon, og opnar for at identitetsbruken kan prøvast utan at menneskeverd eller deltaking vert sett på spel.

• Presiser kva identiteten viser til og kva han ikkje dokumenterer.
• Skil individuell handling og ansvar frå førehandsantakingar om gruppa eller rolla.
• Gjer sjølvskildring, ekstern tilskriving og administrativ kategori synleg som ulike kjelder.
• Avgrens identiteten til det føremålet han faktisk er relevant for.
• Opne avgjerdsprosessen for relevant motmateriale og individuell dokumentasjon.
• Fjern sanksjonar mot sakleg presisering, tvil eller endring der desse ikkje er nødvendige og proporsjonale.
• Fastset kven som har ansvar for endringa, korleis verknaden skal prøvast, og korleis skade eller nye former for fangst skal fangast opp.

Identitetsgransking kan sjølv verta fangande dersom granskarens kategoriar vert gjorde ukorrigerbare, dersom personen berre får tala gjennom granskarens språk, eller dersom usemje vert behandla som symptom på fangst.

Metoden kan ikkje avgjera indre sjølvforståing med sikkerheit, og han kan ikkje erstatta fagleg vurdering der medisinske, psykologiske, juridiske eller andre profesjonelle spørsmål krev særskild kompetanse og regulering.

Ei identitetsgransking skal dokumenterast i den felles arbeidsjournalen eller eit tilsvarande sporbar format. Journalen bør visa mandat, identitetsuttrykk, kjelder, motmateriale, spørsmål, førebelse og endelege funn, kontradiksjon, korrigering og planlagd etterprøving.

Etterprøvinga skal undersøka om korrigeringa faktisk betra presisjon, ansvar og tilgang til relevant motmateriale, og om ho reduserte skade utan å skapa ei ny identitetsramme med same fangande funksjon.