Media og offentleg samtale

Identifiser konkret artikkel, sending, episode, innlegg, klipp, bilete, overskrift, måling eller distribusjon som skal prøvast.

Registrer om produktet er nyheit, kommentar, analyse, satire, reklame, dokumentar, direktesending, lesarinnlegg eller anna uttrykt sjanger.

Avgrens publiserings- og granskingstidspunkt og registrer oppdateringar, rettingar, arkivversjonar og seinare utdrag.

Kartlegg kven som samla, verifiserte, redigerte, godkjende, publiserte, distribuerte, modererte og kunne korrigera.

Identifiser personar og grupper som vert omtala eller påverka, og kva moglegheit dei hadde til relevant tilsvar eller korrigering.

Dokumenter kvar produktet vart publisert, korleis det vart anbefalt eller annonsert, og kva andre versjonar som vart spreidde.

Registrer kjeldevern, personvern, tryggleik, opphavsrett, teieplikt og andre grenser som påverkar kva som kan dokumenterast eller offentleggjerast.

Gjer synleg kva granskinga ikkje kan avgjera om motiv, ansvar, lovlegheit, presseetikk, representativitet eller skjult materiale.

Registrer kjeldetype, nærleik, tidspunkt, rolle, tilgang og korleis opplysninga vart motteken, innanfor lovleg og etisk vern.

Skil det kjelda observerte, gjorde, høyrde, fekk fortalt, tolka, meinte eller slutta frå anna materiale.

Prøv om fleire kjelder faktisk er uavhengige eller byggjer på same dokument, person, pressemelding eller rykte.

Registrer relevante interesser, konfliktar, lojalitetar, represaliefare og andre forhold som påverkar bruk eller vern av kjelda.

Søk originaldokument, fullstendig opptak, data, førstehandsregistrering eller annan nærare kjelde der dette er mogleg og forsvarleg.

Dokumenter internt kvifor anonymitet er nødvendig, kven som kjenner identiteten, kva verifikasjon som er gjort, og kva påstand kjelda faktisk ber.

Innhent relevant motmateriale og gje den omtala parten reell moglegheit til å svara innan dei rammene saka tillèt.

Vern identiteten der det er nødvendig, men gjer kjeldetype, verifikasjonsmåte, uvisse og redaksjonelt ansvar så synleg som forsvarleg.

List opp dei avgjerande påstandane og merk dei som observasjon, faktum, estimat, forklaring, prognose, rettsleg vurdering, kommentar eller anna relevant type.

Knyt kvar avgjerande påstand til konkrete kjelder, spor, verifikasjon og uttrykt uvisse.

Prøv relevante alternative forklaringar og dokumenter kvifor dei vert avviste, opne eller mindre støtta.

Gjer materiale som talar mot hovudframstillinga synleg og vurder det før konklusjon eller publisering.

Dersom publisering skjer før full verifikasjon, merk tydeleg kva som er stadfesta, førebels, meldt, omstridd eller ukjent.

Bruk relevant ekspertise innanfor fagfeltet, men synleggjer kompetanse, uvisse, usemje og kva ekspertstatus ikkje avgjer.

Definer korleis vesentlege nye opplysningar, feil og tilsvar skal vurderast og knytast til den opphavlege publiseringa.

Tilpass formuleringar som kan, truleg, dokumentert, stadfesta og bevist til det grunnlaget faktisk støttar.

Kontroller sitatet mot opptak, notat eller originaltekst og registrer redigering, språk og versjon.

Ta med dei delane av før- og etterkontekst som er nødvendige for å forstå tyding, avgrensing, ironi eller vilkår.

Prøv om spørsmålet la inn ein uetablert føresetnad, avgrensa svarrommet eller vart utelate på ein måte som endrar tydinga.

Merk tydeleg kva som er kjeldeord, redaksjonell samanfatting, tolking eller karakteristikk.

Ikkje bruk eitt utsegn som representativt for ein person, gruppe, institusjon eller tidsperiode utan relevant grunnlag.

Dokumenter kjeldespråk, omsetjar, sentrale val, tvityding og alternativ der dette kan endra påstanden.

Gjer synleg når svar frå ulike tidspunkt, spørsmål eller samanhengar vert sette saman, og vurder om heilskapen vert misvisande.

Skil eventuell sitatsjekk eller faktasjekk frå rett til redaksjonell kontroll, og dokumenter korleis relevante innvendingar vart handterte.

Registrer originalfil, opptakskjelde, dato, stad, utstyr, metadata, kopi- og redigeringshistorie så langt dette er mogleg.

Prøv kva som er utanfor bilete, lydrom, tidsintervall eller synsfelt, og om dette er relevant for påstanden.

Dokumenter kutt, hopp, slow motion, samanstilling, lydlegging og andre grep som påverkar tid, årsak eller dramatisk inntrykk.

Gjer relevante filter, fargeendringar, kompresjon, støyreduksjon, generering, rekonstruksjon og annotasjon synlege.

Kontroller namn, stad, tid, identifikasjon, omsetjing, pil, sirkel, etikett og annan overlagd informasjon.

Vis skala, nullpunkt, einingar, utval, vekting, manglande verdiar og om grafikken framhevar skilnader utover datagrunnlaget.

Opplys om populasjon, utval, svarprosent, vekting, spørsmål, feltperiode, feilmargin og avgrensingar der meiningsmålingar eller undersøkingar vert brukte.

Skil fotografert eller registrert materiale frå simulering, illustrasjon, CGI, syntetisk lyd, generert bilete eller redaksjonell rekonstruksjon.

Prøv om overskrift og inngang held seg innanfor det kroppen, kjeldene og uvissemarkørane faktisk støttar.

Dokumenter kvifor bestemte hendingar, kjelder, tal, sitat og bilete vart valde eller prioriterte.

Identifiser relevant materiale som ikkje vart teke med, og om utelatinga endrar forståinga av hovudpåstanden.

Prøv om konflikt, personifisering eller narrativ framdrift gjer saka meir eintydig enn materialet ber.

Skil relevant motmateriale frå mekanisk lik tid eller falsk ekvivalens; vekting skal svara til grunnlag og relevans.

Unngå at identitet, utsjånad, gruppetilhøyrsle, tidlegare sak eller sosial rolle tek plassen til den aktuelle handlinga og dokumentasjonen.

Ikkje gøym avgjerande uvisse, motsegn eller vilkår berre i slutten når overskrift og inngang kommuniserer sikkerheit.

Prøv om summen av tekst, bilete, lyd, grafikk og rekkjefølgje formidlar noko sterkare eller annleis enn dei enkelte ledda.

Registrer publiseringskanal, plattform, konto, anbefaling, varsel, søk, deling, betalt spreiing og seinare kopiar.

Dokumenter kjende signal og mål som påverkar synlegheit, og merk det som ikkje er tilgjengeleg for gransking.

Skil klikk, visningar, sjåartid, delingar og kommentarar frå kvalitet, sanning, representativitet og offentleg betydning.

Gjer reklame, sponsing, produktplassering, partnarskap og økonomisk interesse tydeleg skilde frå redaksjonelt innhald.

Kartlegg relevante eigar-, finansierings-, samarbeids- og avhengigheitsforhold utan å gjera interesse til automatisk prov på feil.

Prøv om systemet systematisk forsterkar sensasjon, konflikt, feilinformasjon eller bestemte aktørar, og kva faktisk materiale som støttar funnet.

Dokumenter reglar, avgjerdsgrunnlag, menneskeleg eller automatisk kontroll, klage, korrigering og konsekvens ved fjerning eller merking.

Prøv om retting og tilsvar når dei same kanalane, målgruppene og kopiane som den opphavlege feilaktige eller utilstrekkelege framstillinga.

Skil den konkrete påstanden eller handlinga frå total karakteristikk av personen, identiteten eller gruppa.

Kartlegg kven som kan publisera, rangera, moderera, sanksjonera, definera kategoriar eller setja dagsorden.

Dokumenter tilgang, språk, format, funksjonskrav, identitetskrav, tidsfristar og risiko som påverkar kven som reelt kan svara.

Skil spontan usemje frå dokumentert koordinering, automatisering, kampanje eller institusjonell mobilisering.

Identifiser konkrete truslar, personopplysningar, gjentaking, kontaktmønster og konsekvens utan å gjera all kritikk til trakassering.

Prøv om reglar vert brukte konsistent, om innhaldet eller identiteten vert vurdert, og om relevante klage- og korrigeringsvegar finst.

Prøv om merkelappar som ekspert, ekstrem, konspiratorisk, aktivistisk, partisk eller truverdig erstattar vurdering av den konkrete påstanden.

Vurder om feil, misvisande inntrykk og urimeleg utelating kan rettast synleg utan at deltaking eller status vert brukt som hinder.

Rett tekst, sitat, bilete, lyd, metadata, grafikk, tal, klassifikasjon eller arbeidsflyt der avviket faktisk oppstod.

Juster sikkerheit, omfang, overskrift og konklusjon til det materialet kan bere; trekk påstanden dersom grunnlaget fell bort.

Merk kva som er endra, når, kvifor og av kven, og knyt rettinga til opphavleg publisering og relevante kopiar.

Vurder om korrigeringa må distribuerast gjennom dei same kanalane, varslingane eller plattformane som bar den opphavlege framstillinga.

Gje relevant og proporsjonal moglegheit til å svara på vesentlege skuldingar eller feil, utan å overføra redaksjonell kontroll til den omtala parten.

Bevar nødvendig offentleg spor og dokumentasjon, men vurder personvern, fare, rettar og om gamle feilversjonar framleis vert distribuerte utan kontekst.

Dersom avviket kjem frå insentiv, mal, moderering, eigarskap, teknisk system eller arbeidsflyt, prøv om endring faktisk reduserer same risiko i nye saker.

Definer ansvar, frist, verknadsmål, sideverknader, klage eller ny vurdering og kriterium for når saka kan lukkast.