Saker og dokumentasjon

Saker og dokumentasjon er ikkje eit galleri av konklusjonar. Seksjonen skil mellom pedagogiske døme, protokollar, offentlege register, arkivfunksjonar og eventuelle faktiske saker, slik at kvar del får rett status og lesemåte.

Eit døme kan vera syntetisk og pedagogisk. Ei sak kan byggja på historisk materiale, offentlege dokument eller anonymisert faktisk materiale. Statusen må vera synleg, slik at ein konstruert illustrasjon aldri vert presentert som ei faktisk hending, og ei saksframstilling aldri vert presentert som meir fullstendig enn kjeldetilgangen ber.

Publisering er eit eige metodisk steg. At materiale kan vera relevant for granskinga, tyder ikkje automatisk at det bør publiserast. Personvern, kjeldevern, tryggleik, rettar, kontradiksjon, skadepotensial og offentleg interesse må vurderast særskilt.

Ei truverdig sak krev at fleire funksjonar vert haldne frå kvarandre. Særleg viktig er skiljet mellom materialet, påstanden om materialet, granskarens analyse og det endelege funnet.

Saksdokumentet er sjølv ein representasjon. Det må difor kunna granskast for utval, språk, omforming, anonymisering, manglande materiale og interessekonflikt.

Alle publiserte saker skal kunna førast gjennom den same ti-ledda strukturen. Enkle døme kan vera korte, medan alvorlege eller komplekse saker krev meir materiale, lengre kontradiksjon og strengare publiseringsvern.

Kvart steg skal ha eit identifiserbart resultat. Dersom eit steg ikkje kan gjennomførast, skal mangelen førast som avgrensing og påverka styrken i funnet.

1. S1

   Identitet og status

   Tildel sakskode, sakstype, språk, eigar, versjon, livsløpsstatus og publiseringsnivå.

   Sakshovud med stabil identifikator og statusdato.
2. S2

   Mandat og spørsmål

   Avgrens kva som vert undersøkt, kvifor, av kven, i kva tidsrom og med kva uttrykkelege unntak.

   Mandat, hovudspørsmål, underspørsmål og avgrensingar.
3. S3

   Partar, roller og rettar

   Skil person, rolle, institusjon, kjelde, granskar, avgjerdstakar og råka part, og registrer rettar og interessekonfliktar.

   Rolle- og rettsmatrise med ansvar og habilitetsmerknader.
4. S4

   Kjelde- og materialregister

   Registrer opphav, dato, versjon, tilgang, integritet, transformasjon, relevans og avgrensing for kvart materiale.

   Nummerert kjelderegister og materialkjede.
5. S5

   Påstands- og spørsmålsmatrise

   Del saka i prøvbare påstandar, referansar, grunnlag, motmateriale, slutningar og opne spørsmål.

   Påstandsmatrise med P-kodar og status.
6. S6

   Granskingstype og analyse

   Vel primære og støttande granskingstypar A1–A7 og dokumenter kvifor dei er relevante.

   Analyseplan, domenekrav og sporbar prøving.
7. S7

   Førebelse funn

   Formuler førebelse F1–F7-funn med grunnlag, styrke, avgrensing og kva som kan endra vurderinga.

   Førebels funnsmatrise, ikkje endeleg publiseringskonklusjon.
8. S8

   Kontradiksjon og svar

   Gje råka partar reelt høve til å korrigera fakta, leggja fram materiale og svara på relevant kritikk før endeleg funn.

   Svarlogg, nye kjelder og synleg handsaming av motsegner.
9. S9

   Endeleg funn og korrigering

   Revider funn etter kontradiksjon og fastset proporsjonal korrigering, ansvar, frist og kontrollmåte.

   Versjonert sluttdokument og korrigeringsplan.
10. S10

    Verknad, revisjon og lukking

    Prøv om korrigeringa vart gjennomført, kva verknad ho fekk, kva som står ope, og om saka skal lukkast eller opnast på nytt.

    Etterprøvingsnotat, lukkegrunn eller ny versjon.

Sakskoden skal vera stabil på tvers av språk og versjonar. Tittel, samandrag og anonymiseringsnivå kan endrast; identifikatoren skal ikkje skiftast utan at den tidlegare identifikatoren vert bevart i revisjonshistoria.

Status skal beskriva kvar saka står i arbeidet, ikkje kor truverdig eller alvorleg ho er. Publiseringsnivå skal beskriva kven som kan sjå kva materiale.

Livsløpsstatus

Publiseringsnivå

Kjelderegisteret skal visa kvar materialet kjem frå, kva som har hendt med det, og kva det kan bera. Ei fil, eit skjermbilete eller eit offisielt dokument er ikkje sjølvforklarande.

Kopiar av same opphav skal ikkje teljast som uavhengige kjelder. Fråvær av materiale skal registrerast med opplysning om kven som skulle ha ført det, om det kan vera tapt, og kva fråværet faktisk kan støtta.

Påstandsmatrisen hindrar at ei stor forteljing vert handsama som éin uskiljeleg påstand. Kvart avgjerande ledd skal kunna prøvast mot bestemte kjelder, motmateriale og slutningsreglar.

Observasjon, referert opplysning, tolking, årsaksforklaring, motivpåstand, rettsleg karakteristikk og normativ vurdering skal merkast som ulike påstandstypar.

Funn skal formulerast etter kontradiksjon der dette er mogleg og forsvarleg. Eit svar frå ein part er ikkje automatisk sant, men det er relevant materiale som skal prøvast og synleggjerast.

Kvart funn skal ha ei individuell funnskode og ei kategori F1–F7. F7 krev full fangstterskel; usemje, feil, makt, kategori eller manglande svar er ikkje åleine nok.

Publisering skal prøvast som ei eiga handling med eigne verknader. Openheit kan vera viktig, men maksimal publisering er ikkje identisk med maksimal etterprøvbarheit eller rett handling.

Anonymisering er meir enn å fjerna namn. Kombinasjonar av stad, tid, rolle, hending, sitat og sjeldne detaljar kan gjera reidentifisering mogleg. Samstundes kan overanonymisering fjerna kontekst som er nødvendig for å forstå saka. Begge risikoane skal dokumenterast.

Ei sak kan korrigerast på fleire nivå: kjelda, påstandsmatrisen, funnet, tiltaket, den publiserte teksten og den faktiske konsekvensen. Ei synleg tekstendring er ikkje nok dersom feilen framleis styrer register, avgjerder eller praksis.

Nye opplysningar skal ikkje skjulast for å verna den opphavlege framstillinga. Samstundes skal ikkje kvar ny påstand automatisk opna heile saka utan relevans- og grunnlagsprøving.

Den publiserte arkitekturen kjem før offentlege saker. Dette hindrar at reglane vert forma i ettertid for å passa ein bestemt motpart eller konklusjon.

Saks- og registerdelen skal skilja tydeleg mellom syntetiske læringsdøme, protokollar, offentlege registerpostar, arkiv-/eksportfunksjonar og eventuelle faktiske saker. Ingen faktisk sak vert rekna som publisert før ho har eiga kode, status, kontradiksjon, publiseringsnivå og revisjonshistorie.